Prawa i obowiązki małżeńskie. Wspólność ustawowa i obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny.

Monika Orłowska22 stycznia 20192 komentarze

Prawa i obowiązki małżeńskie

W ostatnim wpisie pt. Miłość i odpowiedzialność. Rzecz o “umowie” małżeńskiej zwróciłam uwagę, że stawiający przed Kierownikiem Urzędu Cywilnego przyszli – już za chwilę – małżonkowie oświadczają, że są “świadomi praw i obowiązków, wynikających z zawarcia małżeństwa”.

W tym momencie pojawia się następujące pytanie:

Czy owa deklarowana świadomość praw i obowiązków małżeńskich, to rzeczywista wiedza i zrozumienie tego, jak nasza sytuacja prawna zmieni się z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, czy też raczej wyobrażenie i pewien zbiór przypuszczeń, których treść i zakres może znacznie się różnić, w zależności od tego, jakie są nasze doświadczenia i doświadczenia naszych krewnych i znajomych.

Co więcej – treść i zakres owych przypuszczeń i wyobrażeń dwojga przyszłych małżonków, może się – czasem znacznie – wzajemnie różnic.

Między innymi dlatego postanowiłam przypomnieć przynajmniej niektóre z praw i obowiązków, wynikających z zawarcia małżeństwa.

Uprawnienia i obowiązki, które powstają z chwilą zawarcia małżeństwa

Oczywiście wszystkich praw i obowiązków, które powstają z chwilą zawarcia małżeństwa nie da się opisać w jednym blogowym wpisie. Zwyczajnie się nie zmieszczą. Zresztą nawet komentarze kodeksowe (to znaczy grube – zazwyczaj – książki, gdzie omawiane są kolejne przepisy jednej ustawy i na wielu stronach autor opisuje to, co – zdaniem sądów i innych prawników – oznaczają konkretne słowa, spójniki i znaki przestankowe, składające się na poszczególny przepis) – nawet te komentarze – nie wyczerpują tematu i często powtarzanym wśród prawników stwierdzeniem jest konstatacja: “jak zwykle komentarz kończy się tam, gdzie zaczynają się problemy”.. 🙂

Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki

Ale jedną rzecz o prawach i obowiązkach małżonków musimy zapamiętać – są równe. Prawa i obowiązki męża i prawa i obowiązki żony są równe.Przy czym – równe – to znaczy nie tylko “takie same” , ale też wzajemnie sobie odpowiadające. Prawu do czegoś, odpowiada obowiązek takiego zachowania, które umożliwi realizację tego prawa. Z kolei istniejącemu obowiązkowi odpowiada prawo domagania się – także na drodze prawnej – realizacji tego obowiązku. Na tej zasadzie małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; ale – w braku porozumienia – każde z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu.

Dobre przykłady jak można naprawić relacje pomiędzy małżonkami znajdziesz we wpisach:

Bigos, bajaderka i konfitury, czyli noworoczne pisanie o wszystkim i .. prezenty 🙂

Miłość i odpowiedzialność. Rzecz o “umowie” małżeńskiej

Zgodnie z aktualnym brzmieniem kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie.

Małżonkowie są obowiązani do:
1. wspólnego pożycia,
2. wzajemnej pomocy,
3. wierności,
4. współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Który z punktów, wydaje się Państwu niejasny?  🙂

Wzajemna pomoc i współdziałania dla dobra rodziny

Domyślam się, że każdy z wymienionych obowiązków wydaje się jasny i zrozumiały. W praktyce jednak różnie z tym bywa, dlatego w tym wpisie chciałabym skupić się na obowiązkach wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny.

To z nich wynikają kolejne. Takie, jak na przykład obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny – poprzez dostarczanie środków utrzymania, zamieszkanie i osobiste starania.  Z nich także wypływają zasady działania w ramach tak zwanego zwykłego zarządu, podstawowy małżeński ustrój majątkowy – wspólności ustawowej, a nawet współodpowiedzialność za długi.Ale po kolei.

Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny

Każdy z małżonków – odpowiednio według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb założonej przez zawarcie związku małżeńskiego rodziny.

Realizacja tego obowiązku może polegać na przykład na dostarczaniu środków płatniczych do wspólnej, domowej kasy, ale równie dobrze może także polegać na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Podobnie – jeżeli jednemu małżonkowi przysługuje prawo do mieszkania, to drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.

Co więcej – jeżeli jedno z małżonków nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.

Zobacz też
Alimenty – czym są, kiedy i od kogo się należą? v. 1
Pozew o alimenty

Małżonek właścicielem majątku objętego wspólnością majątkową

Z chwilą zawarcia małżeństwa,  z mocy ustawy (to znaczy, że nic więcej nie trzeba robić, tylko zawrzeć małżeństwo) pomiędzy małżonkami powstaje   wspólność majątkowa (wspólność ustawowa). Ta wspólność obejmuje wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania za wyjątkiem tych, które wejdą do majątku osobistego. Ta wspólność oznacza,ze każdy ze współmałżonków ma prawo do całości majątku wspólnego. I nie ma znaczenia okoliczność, ze jedno z małżonków zarabia miesięcznie 1 tysiąc złotych, a drugie – 20 tysięcy. Każdemu z nich przysługuje prawo do dysponowania łącznie 21 tysiącami zł miesięcznie.

I nie ma znaczenia to, czy dany składnik majątkowy nabędzie jeden z małżonków, czy też zostanie nabyty przez oboje małżonków. Na przykład w umowie notarialnej, dokumentującej zakup nieruchomości, notariusz wpisze jako kupującego tylko jednego z małżonków. Jeżeli ustawa mówi, że dany element, składnik majątkowy, wchodzi do majątku wspólnego, to wchodzi i już.

Aby to zmienić, konieczne jest zawarcie specjalnej umowy majątkowej małżeńskiej.

O tzw. przymusowym ustroju majątkowym wspominałam tutaj.

W pozostałych przypadkach (tj. poza sytuacją przymusowego ustroju majątkowego), jeżeli pomiędzy małżonkami nie zostanie zawarta umowa, która zmieni ich majątkowy ustrój małżeński,  to wszystko, co od chwili zawarcia małżeństwa nabędą małżonkowie (wspólnie lub osobno) za wyjątkiem składników wyraźnie ustawowo wyłączonych do majątku osobistego, wchodzi w skład majątku wspólnego.

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm.).

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, ale UWAGA – spadkodawca lub darczyńca może inaczej postanowić i zaznaczyć, że spadek po nim, bądź darowizna mają wejść w skład majątku wspólnego. ;musi to być jednak wyraźnie zaznaczone

zobacz też:
Odwołanie darowizny – kiedy można żądać zwrotu

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom (np. spółki cywilne);
4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; ale UWAGA: nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Z mojej praktyki wynika, ze stosunkowo najwięcej pytań, zwykle już po zawarciu małżeństwa, dotyczy właśnie wspólności majątkowej i zaspokajania potrzeb rodziny. Może właśnie dlatego pomysł “porada prawna w prezencie ślubnym” spotka się z dużą wdzięcznością nowożeńców.

Kolejne wpisy o prawach i obowiązkach małżeńskich – mam taki plan – już wkrótce. Będzie, miedzy innymi, o tak zwanym zwykłym zarządzie, odpowiedzialności za długi, spadkach i podatkach i paru innych “drobiazgach”. Warto czekać 😉

 


 

Wpisy na tej stronie nie są poradami prawnymi. Zawierają ogólne zarysy obowiązujących przepisów i przykłady możliwości regulacji prawnej rożnych życiowych sytuacji. Ich celem jest popularyzacja wiedzy i przybliżenie jej zainteresowanym osobom.

W każdej sprawie własnej należy się skonsultować bezpośrednio z radcą prawnym lub adwokatem, aby móc uniknąć zagrożeń dla interesu prawnego swojego, rodziny i firmy i poznać szczegółowo korzystne regulacje prawne.

Oczywiście, jeśli potrzebujecie Państwo konsultacji ze mną – zapraszam do kontaktu. Z przyjemnością Państwu pomogę. Mój adres e-mal: poczta@orlowskam.com  tel. 530 892 582

Sprawdź: Radca Prawny Monika Orłowska

Jeżeli chcesz skorzystać z pomocy prawnej, zapraszam Cię do kontaktu:

tel.: +48 502 495 159e-mail: kancelaria.morlowska@gmail.com

{ 2 komentarze… przeczytaj je poniżej albo dodaj swój }

Nat 23 stycznia, 2019 o 16:55

Szanowna Pani Mecenas, bardzo ciekawy wpis, myślę, że wartoby pochylić się także przy jakiejś okazji nad tematem surogacji. Podkreślenia wymaga, że to na małżonku twierdzącym, że nabył przedmiot/prawo do majątku osobistego spoczywa ciężar dowodu, że faktycznie do tej surogacji doszło. W przeciwnym wypadku przedmiot/prawo wchodzi do majątku wspólnego. Czytelnicy na pewno nie obraziliby się także na wpis o nakładach z i na majątek wspólny a także między majątkami osobistymi. Pozdrawiam, Nat.

Odpowiedz

Monika Orłowska 23 stycznia, 2019 o 21:55

Bardzo dziękuję za ten komentarz i sugestie 🙂
Właściwie wiele zdań z tego wpisu można rozpisać na odrębne analizy. I z całą pewnością będą się na blogu pojawiać kolejne teksty z tego zakresu. Jeśli tylko czasu i sił wystarczy – w szkicach czeka już kolejka 🙂
A dla zastanawiających się “co to jest ta surogacja” – już wyjaśniam – to punkt 10 z podanej przeze mnie listy tego wszystkiego, co z mocy prawa wchodzi do majątku osobistego każdego z małżonków. Punkt 10, czyli przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego (chyba że przepis szczególny stanowi inaczej).
Pozdrawiam i dziękuję! MO

Odpowiedz

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: